° oorsprong : de excretorische kanaaltjes van de mesonefros, die uitmonden in het kanaal van Wolff, worden de ductuli efferentes van de foetale testis. Het meest craniale deel van het kanaal van Wolff verdwijnt, het middendeel neemt in lengte toe en verloopt sterk gekronkeld = epididymis. Het caudale deel vormt de ductus deferens. Hieruit differentiëren zich de accessoire klieren.

° morfologie : de epididymis of bijbal bestaat uit de sterk gekronkelde ductus epididymidis en omvat drie delen : de kop (caput), het lichaam (corpus) en de staart (cauda : hier worden de spermatozoa opgeslagen). Het geheel is ingedeeld in lobuli door middel van bindweefselsepta. De bijbal is met bindweefsel op de testis vastgehecht. Ductuli efferentes en epididymiskanaal zijn omgeven door een circulaire laag glad spierweefsel die naar caudaal toe steeds dikker wordt en zich verderzet ter hoogte van het vas deferens (waar er een longitudinale laag glad spierweefsel aan toegevoegd wordt). Om de 6 tot 20 seconden doet zich een peristaltische contractie voor die de spermatozoa in de richting van het vas deferens voortstuwt. Innervatie : noradrenerge zenuwvezels (a -receptor) zijn afkomstig van ganglia die afferente vezels van n.hypogastricus en nn.pelvici ontvangen ; ook cholinerge en peptiderge innervatie is aanwezig (zie tabel). Vooral het distale deel van het epididymiskanaal is sterk geïnnerveerd door sympathische zenuwvezels (vrijstelling oxytocine en vasopressine): tijdens de ejaculatie worden hierdoor sterke contracties van de caudale epididymis opgewekt.

° histologie : pseudotweelagig cylindrisch epitheel met hoofd- en basale cellen ; de hoofdcellen dragen stereociliën (microvilli met actinefilamenten) en staan in voor resorptie en secretie.

° de epididymis is androgeen-afhankelijk : na castratie volgt involutie van de epididymis. Testiculaire androgenen bereiken de bijbal via drie wegen : rete testis vloeistof, bloed en lymfe. Ter hoogte van de bijbal wordt testosteron door een 5a -reductase omgezet in DHT, dat daarna op kernreceptoren gaat binden.

° functie : hoofdzakelijk opslag, maturatie en transport van spermatozoa (zie verder)

Tijdens de ejaculatie wordt het sperma uit het vas deferens verdund door toevoeging van secreties uit accessoire geslachtsklieren (ongeveer 2/3e van het zaadplasma is afkomstig van deze klieren).

Groei en secretorische activiteit van deze klieren staat onder invloed van testosteron, dat lokaal wordt omgezet in het actieve (5a -)DHT. Mogelijk nemen ook andere hormonen (onrechtstreeks) deel aan de regulatie van de kliersecretie bvb. prolactine heeft positief effect op testosteronstimulatie van prostaat en zaadblaasjes.

Op zich schijnen de secreties uit de accessoire geslachtsklieren van weinig of geen invloed op het bevruchtingsvermogen van het sperma : voor fertilisatie in vitro is het zelfs noodzakelijk de kliersecretie-fractie te verwijderen. Ook in vivo gaat het grootste deel van deze fractie verloren ter hoogte van cervix en uterus. Vermoedelijk dienen de kliersecreties bij natuurlijke paring ter bescherming van de spermatozoa tegen het vijandig milieu (vagina, uterus) waarin ze gedeponeerd worden.

Innervatie van de accessoire geslachtsklieren is afkomstig van ganglia gelegen in (de buurt van) de effectoren (zie tabel).